شهريار در كودكي از محضر پدر دانشمند خود استفاده كرده و تحصيلات مقدماتي را با قرائت گلستان پيش او فرا گرفت. و در همان اوان با ديوان خواجه الفتي سخت يافت، بعد از اينكه تحصيلات متوسطه را در مدرسه " فيوضات " و " متحده " به پايان رساند. ‌در سال 1300 به تهران رفته و دنباله تحصيلات خود را در مدرسه " دارالفنون " ادامه داد، تا اينكه در سال 1303 وارد مدرسه طب شده و مدت پنج سال در اين دانشكده به تحصيل مشغول بود. ولي روحيه مخصوصش كه اصلا با پزشكي و مخصوصا با جراحي سازگار نبود او را از تحصيل پزشكي باز مي‌دارد و چنانكه خودش مي‌گويد: بعد از هر عمل جراحي كه انجام مي‌دادم احساس ضعف مي‌كردم و حالم به هم مي‌خورد.

بعد از ترك تحصيل در رشته پزشکي به خراسان رفته و به ديدار كمال الملك نقاش معروف، نائل آمده و شعري نيز به عنوان " زيارت كمال‌الملك " به همين مناسبت دارد. تا سال 1314 در خراسان بوده و بعد از بازگشت از خراسان به كمك دوستانش وارد خدمت بانك كشاورزي شده، در سال 1316 حادثه ناگواري در زندگيش رخ داده و آن مرگ پدرش بود.

استاد شهريار در سن 82 سالگي در بيمارستان مهر تهران دارفاني را وداع و پيکرش به تبريز برده شد و طبق وصيتش در مقبرة الشعراى تبريز با تشييع بيش از 40 هزار نفر به خاک سپرده شد. با اعلام عزاى عمومى در سراسر آذربايجان مردم آذربايجان در احترام و تکريم استاد سنگ تمام گذاشتند.

 سالشمار زندگي استاد شهريار:

1285 شهريور ماه، تولد در شهر تبريز، بازارچه ميرزا نصراللّه .

1288- عزيمت بهمراه خانواده به روستاي خشگناب به دليل انقلاب هاي تبريز و نا آرامي هاي شهر .

1290- پنج سالگي، آغاز تحصيلات ابتدايي در مکتبخانه هاي گلستان و نصاب .
- آشنايي با قرآن و ديوان حافظ نزد ملا محمد باقر و ملا ابراهيم .

1291- آرامش نسبي در تبريز و بازگشت خانواده به شهر .

1292- آغاز آشنايي و دوستي با " حبيب ساهر " .
- آغاز تحصيلات دروس عربي در مدرسه طالبيه تبريز .( از جامع المقدمات تا مقامات حريرى و حميدى)
- شروع به آموزش زبان و ادبيات فرانسه در منزل و نزد معلم خصوصي .
- آشنايي با اشعار ميرزا علي اکبر صابر .
- سرودن اولين شعر به زبان ترکي .

1294- سرودن دومين شعرش ( اولين شعر فارسي ) .

1295- سرودن سومين شعر به تأثير اشعار شاتوبريان در وصف تبريز .

1297- سرودن چهارمين شعر به اقتفاى شعر يكى از اجداد خود .

1298- سرودن پنجمين شعر در كنار رودخانه " صافى " مراغه در گردشى به همراه پدر .

1299- چاپ چند غزل با تخلص " بهجت " در مجله ادب مدرسه متوسطه تبريز.
- اخذ مدرک سيکل اول متوسطه از مدارس " متحده " و " متوسطه " تبريز .
- تصميم به سفر اروپا و انصراف از سفر .
- اسفند ماه، عزيمت و مهاجرت به تهران براي ادامه تحصيل .
- 29 اسفند ماه، ورود به تهران و اقامت در منزل اکرم السلطنه . ( خواهر محمد علي شاه قاجار )

1300- آغاز آشنايي و دوستي با " ابوالحسن صبا " و " سيد عبدالکريم اميري فيروزکوهي " .
- ورود به دارلفنون براي تکميل تحصيلات متوسطه .
- تغيير تخلص از «بهجت» به «شهريار» با تفأل از ديوان حافظ.
1302- آغاز شيفتگي و عاشقي .
- اتمام سيکل دوم متوسطه و اخذ مدرک از دارلفنون با معدل 13.1 .

1303- ورود به مدرسه عالي طب به اصرار پدر .

1306- آشنايي با قمرالملوک وزيري .( در يك مهمانى بزرگ توسط سيد ابوالقاسم شهيار (دوستش) و سرودن غزل «از كورى چشم فلك امشب قمر اينجاست...» در همان مجلس )
- طي دوره انترني در بيمارستان سپه .

1307 – شرکت در مجالس احضار روح دکتر خليل خان ثقفي تا سال 1309 .

1308- چاپ مثنوي در قطع جيبي با نام " روح پروانه " .
- اواخر سال، فوت صميمي ترين دوستش " سيد ابوالقاسم شهيار " .
- جدايى از معشوق در تعاقب خوابى كه ديده بود، بحران شديد روحى، رها كردن تحصيل طب در آخرين ترم

1310- چاپ و انتشار ديوان اشعار با عنوان " ديوان شهريار " با مقدمه ملك الشعراء بهار، سعيد نفيسى و پژمان بختيارى.
- شروع به کار در اداره ثبت اسناد و املاک سبزوار.

1311- ارديبهشت ماه، انتقال به نيشابور با سمت مامور در اداره ثبت و اسناد.
- خرداد ماه، ملاقات با کمال الملک در حسين آباد و اقامت ده روزه در منزل وي .

1312- انتقال از نيشابور به مشهد و آشنايي با ميرزا خان عقيلي، محمود فرخ و گلشن آزادي .
- شرکت در انجمنهاي ادبي خراسان از جمله مکتب شاهپور .

1313- فوت پدرش سيد اسماعيل موسوى مشهور به " حاج مير آقا خشگنابى " و دفن وي در قم .
- شرکت در جشن هزاره فردوسي در طوس .

1314- بازگشت به تهران و اقامت در خيابان ژاله .
- تجديد چاپ ديوانش و حذف تمامي مقدمه هاي قبلي و بخشي از مقدمه ملک الشعرا بهار .

1315- فروردين ماه، استخدام در بانک کشاورزي و پيشه و هنر با مساعدت حاج اسماعيل اير خيزي .
- خرداد ماه، شروع به کار در بانک با سمت " متصدي حسابداري " .

1316- سفر کوتاه به تبريز و ملاقات با خانواده .

1317- سفر به شهر بارفروش " بابل " بهمراه اميري فيروزکوهي براي ملاقات با نيما يوشيج و عدم پذيرش وي از طرف نيما .

1318- ابتلا به بحران هاي روحي شديد .

1319- ورود به جرگه فقر و درويشى و شركت مجدد در مجالس احضار ارواح.

1321- اولين ديدارش با نيما يوشيج در تهران .
- چاپ مثنوي با مقدمه حسن ارسنجاني با نام " صداي خدا " .

1323-  آشنايي با حبيب سماعي .

1324- تيرماه، شرکت در اولين کنگره نويسندگان ايران به رياست ملک الشعراي بهار .

1325- چاپ منظومه اي با مقدمه علي شاهنده با عنوان " قهرمان استالينگراد " .
- سفر مادرش از تبريز به تهران براي پرستاري از وي .

1326- آغاز آشنايي و دوستي با هوشنگ ابتهاج . (ه . ا. سايه)

1328 – چاپ جلد اول ديوانش با مقدمه علي زهري شامل غزليات، رباعيات و قطعات .
- معافيت از خدمت در بانک کشاورزي به تصويب و دستور نخست وزير وقت .

1329- سرودن منظومه " حيدر بابايه سلام " به تأثير حضور مادر و تجديد خاطرات كودكى.

1331- فوت مادرش کوکب خانم در 31 تير ماه در بيمارستان هزار تختخوابي تهران و دفن در شهر قم .

1332- عزيمت و بازگشت به تبريز .
- مردادماه، ازدواج با يکي از خويشاوندان و آموزگاران دبستان به نام عزيزه عبدالخالقي .
- خريد خانه در خيابان پهلوي نزديک ارک با استفاده از وام بانک کشاورزي .
- چاپ منظومه " حيدر بابا سلام " در تبريز .

1333- چاپ اشعارش با عنوان " منتخب آثار شهريار " توسط نشريه مهرگان .
- تولد اولين فرزندش با نام " شهرزاد " .

1334- آغاز کتابت قرآن مجيد و گوشه گيري تدريجي از اجتماع و دوستان .
- شهريور ماه، ديدار با ابوالحسن صبا و عبداله دوامي در شهر تبريز .

1335- چاپ جلد دوم ديوانش با عنوان " شهريار 2 " شامل مثنوي ها، قصايد و اشعار متفرقه.
- تولد دومين فرزندش " ابوالحسن " . (بعد از 15 روز فوت مى كند)
- اشتغال مجدد در بانک کشاورزي به علت سختي در معيشت .
- چاپ جلد سوم ديوان با عنوان " شهريار 3 مكتب شهريار " در تهران.

1336- آبانماه، سرودن مثنوي به مناسبت روز مولانا با عنوان " مولانا در خانقاه شمس " .
- تولد سومين فرزندش " مريم " .
- چاپ جلد چهارم ديوانش با عنوان " شهريار 4 " در تهران شامل افسانه شب و ساير آثار .

1337- تيرماه، آخرين ديدارش با نيما يوشيج در تبريز .
- اسفند ماه، نامگذاري روز 16 اسفند به نام روز شهريار در تاريخ آذربايجان از طرف وزارت فرهنگ وقت و تجليل از او با حضور عده اى از شاعران و نويسندگان از جمله حسين پژمان بختيارى.

1338 تولد چهارمين فرزندش هادى.
- ديدار با هوشنگ ابتهاج در تبريز.

1340- ترجمه گزيدهاي از اشعارش به زبان انگليسي .

1342 انتشار كتاب " منوگرافيا محمدحسين شهريار "  تأليف " پروفسور غلامحسين بيگدلى " در باكو.

1343 سفر به " خشگناب " و سرودن جلد دوم " حيدر بابايه سلام ". 
-  انتشار كتاب با عنوان " شهريار و حيدر بابايه سلام " تأليف " پروفسور احمد آتش " در تركيه.
1344 دهم خرداد ماه، بازنشستگى از  بانك كشاورزى.
- ديدار با " ه . ا. سايه " و " نادر نادرپور " در تبريز.

1345- دعوت به شوروى براى شركت در جشن " دويست و پنجاهمين سالگرد تولد ملا پناه واقف " (دعوتنامه را چهار ماه پس از جشن به او مى دهند).
- سرودن شعر " سهنديه " در جواب بولود قره چورلو " سهند " شاعر آذربايجانى.

1346- چاپ دوم " حيدر بابا " با مقدمه استاد دكتر منوچهر مرتضوى در تبريز.
- تابستان، ديدار با سيدابوالقاسم انجوى شيرازى در تبريز.
- امتناع از قبولي رياست کتابخانه پهلوي و مهاجرت به تهران عليرغم اصرار رژيم.
- تيرماه، چاپ ديوان با عنوان " كليات ديوان شهريار مجموعه پنج جلدى " در تبريز.
- مسافرت 15 روزه به تهران و ديدار با فريدون مشيري، هوشنگ ابتهاج و نادر نادرپور.
- تجليل از وي در محافل فرهنگي متعدد .

1348- اعطاى درجه " استاد افتخارى " به او از طرف دانشگاه تبريز و تجليل از وى در سالن شير و خورشيد تبريز.
- نقل مکان به خانه جديد در کوي مقصوديه .

1349- چاپ جلد دوم ديوان با عنوان " کليات ديوان شهريار " در تبريز .
- اجابت دعوت مردم و دانشکده ادبيات شهر اروميه و سفر به آن شهر .

1350- سفر به تهران و شركت در نمايشگاه فرش همچنين تجليل از او در چند محفل فرهنگى.
- ششم آذرماه، ديدار با " رستم علي اف " ايران شناس شوروي .
- بيست و هفتم آذرماه، تجليل از وي در انجمن روابط فرهنگي ايران و ترکيه .
- ديماه، بازگشت به تبريز .
- ترجمه برخي از اشعارش به زبان فرانسه .
- عدم اجابت دعوت سفر به شهر مسجد سليمان بدليل ضعف مزاج .

1351- انتشار کتاب " آذري توركجه سى " ( ترکي آذري ) تاليف پروفسور محرم ارگين در ترکيه . (در اين كتاب منظومه «حيدربابايه سلام» به عنوان معتبرترين سند زبان تركى آذرى نقد و مورد ارزيابى قرار گرفته است).
- ديدار با " رسول حمزه اتوف " شاعر داغستاني در تبريز .
- مرداد ماه، سخنراني در سمينار " دبيران زبان و ادبيات کشور " در تبريز .
- آبانماه، رياست دومين کنگره سراسري شعر ايران در تبريز .

1352- ديماه، مهاجرت به تهران و اقامت در منطقه امير آباد .

1353- فوت همسرش عزيزه خانم و دفن وي در قم .

1356- تابستان، بازگشت به تبريز و کناره گيري از اجتماع .

1357- همنوايي با قيام ملت و حضور در راهپيمايي و تظاهرات .

1361- چاپ اشعار تركى با عنوان " شهريارين آذربايجان ديلينده اثرلرى " به كوشش يحيى شيدا در تبريز.

1363- برپايي کنگره اي 3 روزه بمناسبت هشتادمين سالگرد تولدش در تالار وحدت دانشگاه تبريز با عنوان " کنگره بزرگداشت استاد سيد محمد حسين شهريار " .
- چاپ مجموعه شعرى با نام " نغمه هاى خون " همزمان با كنگره بزرگداشت.

1365- اقامت يک ماهه در اسکو در زمان بمبارانهاي تبريز .

1366- شانزدهم خرداد ماه، ديدار با هوشنگ ابتهاج و دکتر شفيعي کدکني در تبريز .
- تيرماه، ديدار با رئيس جمهور وقت " حضرت آيت الله خامنه اي " در راس جمعى از شاعران آذربايجانى در استاندارى تبريز.
- آذر ماه، آغاز بيماري و بستري شدن در بيمارستان امام خميني ( ره ) شهر تبريز.

1367- نهم مرداد ماه، شدت بيماري و انتقال وي به تهران.
- ديدار با " مهدى اخوان ثالث " در بيمارستان مهر.
- ديدار با " مفتون امينى " در بيمارستان مهر.
- ديدار با " فريدون مشيرى " در بيمارستان مهر.
- ديدار با " سيمين بهبهانى " در بيمارستان مهر.
- عيادت حضرت آيت اللّه خامنه اى (رئيس جمهور وقت) از او در بيمارستان مهر.
- شهريور ماه، شرکت در يک محفل خصوصي با حضور اخوان ثالث، سيمين بهبهاني و دکتر حميد مصدق .
- شهريور ماه، ديدار با قديمي ترين دوستش " لطف الله زاهدي " در بيمارستان مهر .
- شهريور ماه، ديدار با مهدى اخوان ثالث، و دكتر شفيعى كدكنى در بيمارستان مهر.
- بيست و هفتم شهريور ماه، فوت ساعت 6.45 بامداد در بيمارستان مهر .
- بيست و هشتم شهريورماه، تشييع از بيمارستان تا فرودگاه و انتقال پيکرش به تبريز .
- بيست و نهم شهريور ماه، پيش از ظهر، دفن در مقبرة الشعراى تبريز و با تشييع بيش از 40 هزار نفر و اعلام عزاى عمومى در سراسر آذربايجان.

دانلود حیدربابایه سلام با صدای استاد

منظومه ی حیدربابایه سلام 

 
ترجمه شعر حیدربابایه سلام به زبان استانبولی
 
ترجمه ی شعر حيدربابایه سلام به زبان انگلیسی
 
ترجمه ی شعر حیدربابایه سلام به زبان فارسی